Door de geopolitieke situatie in de wereld is er veel aandacht voor defensie. In de nieuwste serie van ‘De top kijkt om’ komen twee voormalig Commandanten der Strijdkrachten aan het woord: Peter van Uhm Tom Middendorp. In hun reflecties blikken zij terug op hun tijd aan de top van Defensie en delen zij lessen over leiderschap, verantwoordelijkheid en koers houden in complexe omstandigheden. Ondanks verschillen in persoonlijkheid en context zijn duidelijke rode draden te herkennen die ook buiten Defensie relevant zijn.
1. Zuiverheid van rol en integriteit
Beide commandanten benadrukken het belang van een zuivere rolopvatting. Peter van Uhm stelt dat een leider zijn professionele verantwoordelijkheid moet nemen zonder het politieke speelveld te betreden. Kritisch adviseren hoort bij de rol, maar altijd vanuit vakmanschap en integriteit. Deze helderheid maakt leiderschap geloofwaardig.
“Zuiver blijven, met je tenen net buiten het speelveld.” – Van Uhm
2. Grenzen stellen en helderheid bieden
Zowel Van Uhm als Middendorp onderstrepen dat leiders duidelijk moeten zijn over wat wel en niet mogelijk is. Grenzen stellen voorkomt valse verwachtingen en creëert vertrouwen. Duidelijkheid, ook als het antwoord ‘nee’ is, wordt gezien als een vorm van verantwoordelijkheid nemen.
“Als het niet uitvoerbaar is, trek ik een rode kaart.” – Middendorp
3. Vertrouwen, transparantie en verbinding
Vertrouwen vormt een centrale pijler in beide verhalen. Transparante communicatie over besluiten, dilemma’s en onzekerheden versterkt de verbinding met medewerkers. Middendorp benadrukt het belang van ruimte geven aan professionals, terwijl Van Uhm wijst op openheid als basis voor draagvlak.
“Het begint bij vertrouwen bouwen, bij je commandanten, je collega's. Dat ze bij jou in goede handen zijn." - Middendorp
4. Reflectie op eigen kracht en leiderschap
Zelfreflectie komt sterk naar voren. Middendorp spreekt over het kennen van je eigen kracht en valkuilen binnen een complex systeem. Effectief leiderschap vraagt om voortdurend naar binnen kijken en bewust koers houden.
“Het belangrijkste is dat je ’s avonds in de spiegel kijkt en tegen jezelf kunt zeggen dat je de juiste dingen hebt gedaan." - Van Uhm
5. Vooruitkijken en anticiperen
Leiderschap beperkt zich niet tot het managen van het heden. Middendorp benadrukt het belang van anticiperen op toekomstige dreigingen en ontwikkelingen, zoals geopolitieke veranderingen en klimaatvraagstukken. Strategisch vooruitdenken is essentieel.
“Je kunt niet alleen maar doen wat mensen vinden dat moet gebeuren. Je moet ook naar de problemen van morgen kijken.” - Middendorp
6. Dienstbaarheid en verantwoordelijkheid
Beide voormalig Commandanten der Strijdkrachten beschrijven leiderschap als dienstbaar zijn aan een groter geheel. Het gaat om verantwoordelijkheid nemen, soms tegen persoonlijke voorkeuren in, en handelen vanuit moreel kompas en betrokkenheid bij mensen.
“Recht je rug, schouders eronder en maak er het beste van.” - Van Uhm
Meer weten?
- Beluister het interview met Tom Middendorp via Spotify of lees het artikel.
- Beluister het interview met Peter van Uhm via Spotify of lees het artikel.
De top kijkt om
Voor De top kijkt om worden oud-ministers en oud-topambtenaren bevraagd over hun ervaringen. Houd de LinkedIn-pagina van Kennis van de Overheid in de gaten voor de publicatie van nieuwe gesprekken.
De top kijkt om is een initiatief van het programma Kennis van de overheid (ministerie van BZK). Het project heeft vorm gekregen in nauwe samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, de Universiteit Utrecht en het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit.