De contractloonontwikkeling in de marktsector is het ijkpunt voor zowel de contractloonontwikkeling bij de overheid, in het onderwijs als in de zorgsector. Voor overheidswerknemers spelen de arbeidsvoorwaarden een belangrijke rol bij het zoeken van een (nieuwe) baan, zo blijkt onder meer uit het Werkonderzoek van het ministerie van BZK. De overheid kan zich daarom in tijden van arbeidsmarktkrapte niet veroorloven om qua beloning te ver achter te lopen bij andere sectoren in de economie.

Loonkosten

De loonkosten zijn tegelijkertijd een zeer grote uitgavenpost van de overheidsbegroting, zo blijkt op deze pagina. In 2025 bedroeg de loonsom van de gezamenlijke sectoren Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen, rechterlijke macht, politie en defensie ruim  47,3 miljard euro.

Loonsom (raming in miljoenen euro)

De omvang van de loonsom van een sector wordt bepaald door de hoogte van het loon en het aantal werkzame personen. Bij het Rijk en de gemeenten werken meer mensen dan in de andere overheidssectoren. De loonsom van het Rijk en de gemeenten is dus groter dan de loonsom van politie en defensie en veel groter dan bij de relatief kleine sectoren (provincies, waterschappen, rechterlijke macht).

In de bovenstaande figuur (Loonsom (raming in miljoenen euro)) is te zien dat de sectorale loonsommen in de afgelopen jaren zijn toegenomen. In de afgelopen 3 jaar zijn bij het rijk en de gemeenten flinke stijgingen te zien. Ook bij defensie zien we een flinke toename van de loonsom. Die stijgingen zijn het gevolg van de toename van de werkgelegenheid én de stijging van de contractlonen. De loonsom kan daarnaast ook toenemen omdat er sprake is van incidentele loonontwikkeling: medewerkers krijgen er een periodiek of een schaal bij, of ontvangen een bonus of een gratificatie.

Contractloonontwikkeling op jaarbasis (%)

In de bovenstaande figuur wordt de contractloonontwikkeling per sector weergegeven. De contractlonen zijn in de afgelopen 10 jaar sterk gestegen. De groei was met name in vanaf 2022 veel hoger dan in de jaren daarvoor. Dat is met name te verklaren door de eveneens sterk gestegen inflatie. Tussen 2016 en 2022 bedroeg de inflatie gemiddeld 1,7 procent per jaar, in 2022 kende de inflatie een piek van 10 procent en in de jaren na 2022 was de inflatie gemiddeld 3,5 procent.

Omdat de CAO Rechterlijke macht ingaande 1-7-2024 met aanzienlijke vertraging tot stand is gekomen, is er in 2025 sprake geweest van een aanzienlijke eenmalige terugwerkende kracht betaling over sinds die datum verstreken maanden. Dit zorgt in hoofdzaak voor deze hoge waarde. 

Gemiddeld voltijd bruto jaarinkomen

Naast de totale loonsommen voor sectoren en de ontwikkeling van de contractuele beloning, is het ook interessant om te kijken naar het gemiddelde jaarinkomen per medewerker. In de bovenstaande figuur (Gemiddeld voltijd bruto jaarinkomen) wordt dat per sector weergegeven, let wel: het gaat daarbij om het salaris voor de afdracht van premies en belasting en het is omgerekend naar wat men zou verdienen als men voltijd zou werken. Dat laatste is nodig omdat het beeld anders sterk vertekend raakt omdat veel medewerkers in deeltijd werken.