De ambtelijke top die bereid moet zijn om adviezen,
ook als ze weten dat die de minister niet helemaal zullen bevallen,
om die wel neer te leggen. Die ambtelijke professionaliteit moet zijn:
dit is het beste inhoudelijke advies. De minister wikt en weegt,
maar je moet een cultuur hebben in de organisatie waarin dat ook
wordt verwelkomd. En dan gaat het
nog een stap verder als er sprake is van een situatie
waarbij ambtenaren echt voelen dat er besluiten
worden genomen of uitspraken worden gedaan of
richtingen worden ingeslagen die niet
stroken met waar Nederland voor staat. Dan gaat het meer om waarden
en in het geval van de sit-in gaat het om internationale
rechtsorde, maar in het geval wat je net aanhaalde,
ging het om waarden. En dan moet je daar dus wel als
SG, wat ik net zei,
een verbinding tot stand gaan brengen om die spanning,
die op zich niet erg is, maar die spanning moet wel werkbaar
blijven, en over en weer gehoord worden.
Ik vind het wel leuk om dat voorbeeld even te vertellen,
want ik vind het zelf echt heel, maar ik heb er heel
veel van geleerd, heel grappig. Ik, mijn eerste plaatsing bij het
ministerie van Buitenlandse Zaken, was bij de afdeling multilaterale
programma's. En ik was verantwoordelijk voor een stukje Aziatische
Ontwikkelingsbank, heette dat toen. En ik kwam aan in de zomer en
veel mensen waren op vakantie. En ik moest een advies schrijven over,
aan de minister, Jan Pronk, over een project van de Aziatische
Ontwikkelingsbank ergens in Azië. Dus ik ga daarvoor zitten,
ik schrijf dat advies en het komt terug van de minister met
een memo: niet eens, bla bla bla.
Ik dacht: hoezo niet? Ik was daar net, er was niemand om
mij. Dus ik schrijf terug van: volgens mij wel.
En helemaal niemand die zei van: dit is jouw eerste baan,
zo werkt het niet. Het ging weer terug naar Jan Pronk.
Dus ik was koud een week, of zo, op het ministerie,
en ik krijg een telefoontje van het secretariaat van de,
van minister Pronk, van: de minister
wil je spreken. Oeps.
Kom maar langs. Op het matje geroepen.
Kom maar langs. Wat ik heel interessant vond, en daarom zeg ik
dat ik daarvan zoveel geleerd heb, is dat Jan Pronk zei tegen
me: Kijk. En hij legde de memo's daar neer,
hij zegt: inhoudelijk heb je gelijk, maar politiek heb ik gelijk,
en ik zal je uitleggen waarom. En dat was voor mij echt.
Als je vraagt: wat waren nou van die aha-momenten,
dan is dit er een.
Wat leerde je dan?
Het leerde me een beetje hoe, dat dit wel heel onconventioneel ging,
want dat, normaal gesproken gebeurt dat niet zo.
Maar dat leerde me dat je dus ook vanuit verschillende perspectieven moet
kijken. En ik ben iemand die heel inhoudelijk gedreven is,
maar je moet ook andere zijlichten opzetten soms, om tot een
goed advies te komen.