Ik vind het mooi als
ambtenaren daar hun eigen
afweging in maken en zeggen wat wel
en wat niet. Een aantal ambtenaren is
toen bij SZW weggegaan. Zij konden
dat niet doen. Ik heb daar thuis ook
over gesproken. Wil ik dit wel? Blijf
ik dit wel of niet doen? Die afweging
heb ik toen gemaakt. Ik kan alleen
maar aan alle ambtenaren die nu hier
zitten zeggen, dat ze moeten zorgen
dat ze bij zichzelf blijven en die
afweging maken.
Tegelijkertijd is het een groot goed
dat we de ambtenarij in Nederland
georganiseerd hebben zoals we die
georganiseerd hebben. Dat je als
ambtenaar en topambtenaar voor
politici van verschillende politieke
achtergronden kunt werken. Dat vind
ik een groot goed. Roel en ik kunnen
voorbeelden geven dat dat serieus
op de proef is gesteld. Dat je wordt
gebeld door een fractievoorzitter die
wil dat je deze persoon benoemt, want
dit en dit moet. Dan is er een moment
dat je daarom moet lachen, dankjewel
zegt, en weer overgaat tot de orde
van de dag. Dat is van alle tijden.
Ik kan me voorstellen dat het nu vele
malen ingewikkelder is. Ik heb ook
weleens ingewikkelde
opdrachten gehad.
Ook waar ik tegen een minister sorry
zei, maar dat ik dat niet zo ging
doen. Ik heb gelukkig altijd in
de omstandigheid verkeerd dat de
minister aan mij vroeg waarom niet
en hoe ik het dan wel kon doen. Dat
betekent een enorme vorm van
vertrouwen in elkaar. Het begint
ermee dat je als politiek
verantwoordelijke en ambtelijk
verantwoordelijke, als ik even als
SG praat, voor het hele ambtelijke
apparaat, basaal vertrouwen hebt dat
je er alles in doet dat hij of zij
zijn of haar idealen in de politiek
kan waarmaken. Ik ben trots dat ik
daar een bijdrage aan mag leveren,
maar op een gegeven moment zeg je dat
je iets niet doet.
Niet zo in ieder geval.
Natuurlijk zijn daar gradaties
in, maar je moet dit soms heel erg
duidelijk zeggen tegen een politicus,
want anders verstaat hij je niet of
komt het goed uit om jou niet te
verstaan. Mijn ervaring is dat je dit
soort boodschappen klip-en-klaar en
zonder omwegen echt heel duidelijk
moet zeggen.
Stel dat de minister in zo'n geval
zegt dat hij je aanhoort. Wat een
onzin. Ik ga gewoon door.
Wat is dan de vervolgstap?
Gelukkig heb ik daar nooit
in die situatie gezeten.
Ik geef het nog een vervolg. Je gaf
net aan dat de meest logische stap in
onze opvatting van de
politiek-ambtelijke verhoudingen is
dat de ambtenaar in dat geval
opstapt. Het zou gek zijn als de
oplossing van dit conflict is dat de
minister opstapt. De ambtenaar stapt
op. Hij legt zijn functie
neer en zoekt een andere baan.
Daarom heb ik altijd gezorgd dat ik
enige financiële reserve had. In goed
Nederlands heet het 'fuck you
money'. Dat je dus altijd je eigen
onafhankelijkheid kan bewaren. Dat je
niet financieel vastzit aan dingen,
maar dat je je eigen
onafhankelijkheid kan bewaren ten
opzichte van je principaal, je
politieke baas. In die zin of
anderszins. Dat je je eigen autonomie
hebt en kan zeggen dit neem ik wel en
dat niet voor mijn kap. Daar ben
ik altijd precies in geweest. Niet
alleen in de politiek. Ik heb een
aantal interim klussen gedaan en dan
weet je dat je alleen aan de voorkant
op basis van gelijkwaardigheid kan
contracteren. Als dat contract
er eenmaal is, is de politiek
verantwoordelijk en probeert dan toch
iedere keer iets van die grenzen weg
te knabbelen. Het is goed om die
contractering aan de voorkant goed te
regelen, maar ook tegen iemand
te zeggen dat het hier eindigt.