Het paspoort vind ik mooi. Deze gesprekken dienen om topambtenaren en nieuwe ministers wijs te maken. Ik heb lang als organisatieadviseur gewerkt. Ik altijd van mijn leermeester Hans Andersson geleerd om je te verdiepen in waar bedrijven en instellingen mee bezig zijn. Zodat je ook snapt wat hun primaire proces is. Dat heeft mij bij de paspoorten in die tijd geholpen. Ik weet nog dat ik tegen mijn toenmalige Directeur-Generaal Leon van Halder zei...
Hij is helaas overleden. Geweldige man. Maar ik zei dat ik het hele paspoortdossier mee naar huis wilde. Hij begon toen vreselijk te lachen. Hij zei dat het twee hutkoffers vol waren. We zaten in een nieuwe aanbesteding voor het paspoort. Mijn voorganger Jacob Kohnstamm had het stripverhaal paspoorten. Dat werd nagemaakt. Er moest iets nieuws komen. Ik zei dat ik het toch mee naar huis wilde. Ik heb het tegen mijn vrouw gezegd. Het hele weekend las ik het paspoortdossier. Daar heb ik vier jaar plezier van gehad.
-Dit is een kennismaking met een minister. Ook voor medewerkers. Hij wil alles mee naar huis. Je weet dat ministers verweten wordt superambtenaren te zijn.
Ja, maar dat is niet zo.
-Hoe maakte je de knip?
Als je goed wilt besturen, moet je begrijpen waar dit over gaat.
Ik werd gezien als een rauwdouwer uit de Amsterdamse opsporing. Wat moeten met hem op een departement? Laat staan als zo iemand in de oppositie zit. Hij roept iemand te zijn. Ze dachten me aan de poort een bloemetje te moeten geven bij binnenkomst. Dan wordt het anders. Er waren mensen op het departement die op voorhand niet enthousiast waren, vanwege het feit dat ik daar kwam.
-Hoe ben je daarmee omgegaan?
In eerste instantie een soort gewapende vrede. Hierbij zeiden we dat we elkaar niet mochten. Jij mij en ik jou niet. Jij gaat niet weg en ik ook niet. We zullen het samen moeten redden. Ze vonden mij grappig. Er waren ook topambtenaren op het departement. De SG zat er al heel lang. Zij dachten hun aandacht te richten op Opstelten. Ik ga hem goed begeleiden. Joris Demmink deed de vorming Nationale Politie voortreffelijk. Wat moeten we daarmee? Zo'n officier uit de uitvoering zit aan de top van het departement. Ik heb gezegd dat het mij alleen gaat om het resultaat. Ik kijk niet naar het verleden. Ik kijk naar de toekomst. Elke dag dat ik naar het verleden kijk, heb ik niet geleefd. Laten we focussen op de toekomst. Met name de SG, maar andere topambtenaren dachten het zal wel. Ze zagen na een half jaar dat ik me redde in de Kamer. Ik kreeg dingen voor elkaar met Kamerleden. Ik kom uit de Kamer. Dat is soms veel makkelijker. Ik ging makkelijk om met topambtenaren. Vertel mij wat ertegen is. Spreek je uit. Spreek me tegen. Ik vind dat je een warm hart moet hebben. Je moet verstand van zaken hebben. Je werkt veel te hard. Ik heb heel hard gewerkt. Ik dacht dat ik als officier hard gewerkt had. Als staatssecretaris nog meer. Je moet weten waar het over gaat. In het begin krijg je groen, geel en rood. Nu is dat digitaal. Vroeger was het op papier met stickers en vlaggen erop. Ze zeiden dat je rood altijd moest lezen. Geel ook. Groen moest je lezen als je tijd hebt. In het begin las ik alles. Elke groene nota van voren naar achteren. Ik wist ook overal wat van. Ik kwam 's maandags op het departement en wist alles wel. Ik had het hele weekend doorgewerkt. Als je dat inhoudelijk weet, respecteren ze dat. Zeker als je hard werkt. Al vinden ze je niet zo aardig, komt de aardigheid vanzelf.
Ik ben altijd jaloers geweest op mensen die dat niet nodig hadden. Het scheelt bakken met tijd als je op het proces kan sturen en de inhoud laat voor wat het is. Je stuurt het proces. Dat is een soort van heerlijkheid. Ik heb het nooit gekund en gewild.
Leg het niet kunnen en willen eens uit.
-Niet kunnen, omdat ik me afvroeg hoe je kunt sturen als je de inhoudelijke kant niet doorgrondt. Niet gewild, omdat ik vond dat je moeilijke besluiten pas kunt nemen als je ze begrijpt. Als je dat niet snapt, kun je niet beslissen. Ik zeg niet dat dit per definitie goed is of de enige weg is. Ik begreep nooit hoe het anders kon.